Werkwijze
Het Wegloophuis staat voor:
* Laagdrempeligheid en kleinschaligheid.
* Een zoveel mogelijk gelijkwaardige verhouding tussen medewerkers en bewoners op basis van een zogenaamde 'mens tot mens'-benadering.
* Persoons- en vraaggericht werken. De begeleiding is emancipatorisch van aard.
* Uitgaan van de deskundigheid van de bewoner wat betreft zijn problemen, oplossingen daarvoor of manieren om ermee om te gaan.
* Uitgaan van de individuele mogelijkheden van de bewoner. Het ziektebeeld wordt niet op de voorgrond geplaatst.
DOELSTELLINGEN
Het Wegloophuis biedt op basis van kleinschaligheid, eigen verantwoordelijkheid en zelfstandigheid, ondersteuning en begeleiding aan mensen die een uitwijk zoeken vanuit de reguliere psychiatrie. Het Wegloophuis is een haven voor degenen die zijn uitbehandeld, een ontsnappingsmogelijkheid voor mensen die weglopen (met of zonder rechterlijke machtiging) en een tijdelijke plek voor mensen die een time-out willen van de reguliere instellingen. Daarnaast vangt het Wegloophuis ook mensen op vanuit een thuissituatie, om verdere terugval te voorkomen. Tot slot wil het Wegloophuis door het bieden van een inloopmogelijkheid ondersteuning bieden aan en een ‘ontmoetingspIek’ zijn voor mensen met een psychiatrische achtergrond. In de statuten staat de doelstelling van het Wegloophuis als volgt omschreven: “Het bevorderen en tot stand komen en handhaven van een huis (wegloophuis) in Utrecht ten behoeve van de opvang van mensen die zijn weggelopen uit de psychiatrische inrichtingen met name in de regio Utrecht […]”. Naast deze beschreven doelstelling heeft het Wegloophuis een ongeschreven ideologie, die sinds de oprichting nog steeds voortleeft:
* Het Wegloophuis werkt niet met dossiers en diagnoses, maar met mensen. Het Wegloophuis probeert mensen onder hun etikettering vandaan te halen door ze te stimuleren zelf te handelen en niet te behandelen. Op basis van een gelijkwaardige ‘mens tot mens’-benadering, waarin respect en eigen verantwoordelijkheid centraal staan, probeert het Wegloophuis een basis van vertrouwen te scheppen. Hierin kan het zelfvertrouwen van bewoners weer groeien en worden ze gestimuleerd hun leven in eigen hand te nemen.
* Zowel het Wegloophuis als het Vervolghuis kiest voor kleinschalige opvang midden in de samenleving. In een ‘gewoon’ huis in een ‘gewone’ straat in een ‘gewone’ wijk komen bewoners meer tot hun recht en vervreemden ze niet van de maatschappij. Ook in haar eigen 2 panden probeert de stichting integratie te bewerkstelligen, door een deel ervan te verhuren aan een woongroep.
* Het Wegloophuis is een open, laagdrempelig opvanghuis, zonder hulpverleningsplannen en therapieën. De begeleiding is gratis en vindt plaats op initiatief van de bewoner. Wel houden de medewerkers toezicht op het naleven van de huisregels.
BEGELEIDEN VAN BEWONERS
De medewerkers van het Wegloophuis werken vanuit democratische psychiatrische principes. Dit betekent dat het Wegloophuis de bewoner niet als patiënt ziet of in die rol zet, maar hem beschouwt als iemand die last heeft van bepaalde beperkingen die zijn maatschappelijk functioneren in de weg staan. Het Wegloophuis reduceert een persoon niet tot een categorie, maar heeft oog voor de complexiteit van zijn bestaan. Het doel van de begeleiding is dan ook niet genezing, maar sociale reproductie: de bewoner in staat stellen als volwaardig mens in de maatschappij te functioneren. De benaderingswijze van bewoners in het Wegloophuis kenmerkt zich door:
* Een gelijkwaardige relatie tussen vrijwilliger en bewoner.
* Begeleiding op basis van een zogenaamde ‘mens tot mens’-benadering.
* Vraaggericht werken (initiatief ligt bij de bewoner zelf).
* Accent op begeleiden in plaats van behandelen.
* Aanspreken van de bewoner op zijn persoonlijke verantwoordelijkheid.
De nadruk op de eigen verantwoordelijkheid van de bewoner komt ook terug in de huisregels van het Wegloophuis. Hierin staat bijvoorbeeld dat een bewoner in overleg met zijn arts mag stoppen met zijn medicatie als hij dat wil. Daarnaast is het gebruik van alcohol en softdrugs toegestaan, mits dit op de eigen kamer gebeurt en er géén sprake is van een overheersende verslavingsproblematiek.
WERKEN MET VRIJWILLIGERS
Het Wegloophuis kent een horizontale organisatiestructuur. Dit betekent dat de medewerkers van het Wegloophuis op basis van gelijkwaardigheid tot zo breed mogelijk gedragen besluiten proberen te komen. Alle medewerkers dragen verantwoordelijkheid af in de wekelijkse teamvergadering. In de jaarlijkse beleidsvergadering hebben niet alleen medewerkers, werkgroepen en bestuursleden zitting, maar ook bewoners. Om de continuïteit van de activiteiten te waarborgen, beschikt het Wegloophuis over 2 betaalde coördinatoren. Alle andere medewerkers werken op basis van vrijwilligheid. Een deel van de medewerkers is actief als stagiair. Evident aan het werken binnen het Wegloophuis is dat medewerkers zich bewust moeten zijn van hun spiegelende rol ten opzichte van bewoners. Soms echter kan het niet aanspreken van een bewoner op zijn gedrag juist gezien worden als het respecteren van iemands eigen verantwoordelijkheid. Dat deze keuze veel vergt van het inschattingsvermogen van de medewerkers, moge duidelijk zijn.
ONTSTAANSGESCHIEDENIS
Het ‘Wegloophuis Psychiatrie Utrecht’ werd op 31 december 1981 opgericht door de ‘Gekkenbelangengroep’, een samenwerkingsverband tussen leden van de cliëntenbond, studenten en andere vrijwilligers. De Gekkenbelangengroep vond dat iemand met een psychiatrisch ziektebeeld in een inrichting juist slechter af was, en wilde daar alternatieven voor bieden. Dit gedachtegoed staat bekend onder de naam ‘antipsychiatrie’. In de eerste 3 jaar van zijn bestaan opereerde het Wegloophuis vanuit een gekraakt pand. In 1985 volgde erkenning door de gemeente Utrecht met de toewijzing van het huidige pand aan de Waterstraat. Bovendien ontving de stichting van de provincie een incidentele subsidie van 35.000 gulden. In 1995 werd deze subsidie op structurele basis overgenomen door de gemeente Utrecht en verhoogd naar 50.000 gulden per jaar. In 1998 opende het Wegloophuis met een subsidie van de Ziekenfondsraad voor zorgvernieuwingsprojecten een huis voor langdurig wonen: het Vervolghuis. Na terugtrekking van het zorgkantoor in 2003 werd het Vervolghuis 2 jaar op incidentele basis gefinancierd door de gemeente Utrecht. Inmiddels neemt de gemeente Utrecht op structurele basis de subsidiering van de gehele stichting voor haar rekening. In 1998 werd op het Vervolghuis een betaalde coördinator aangesteld. Ook het Wegloophuis kreeg in 2001 een betaalde coördinator. Het karakter van de organisatie veranderde echter nauwelijks: nog steeds drijft de stichting voor het grootste deel op vrijwilligers. Ook de uitgangspunten en de werkwijze bleven dezelfde: bewoners krijgen in het Wegloophuis de kans om onder begeleiding aan zichzelf te werken, zonder dat hen een vastomlijnd behandelplan wordt opgedrongen. Op dit moment is Stichting Wegloophuis Utrecht een onafhankelijke vrijwilligersorganisatie die los staat van reguliere GGZ-instellingen, maar daar wel mee samenwerkt als de bewoner dat wenst. Samen met Wegloophuis Amsterdam en de Vluchthaven in Den Haag behoort het Wegloophuis Utrecht tot de laatste 3 wegloophuizen in Nederland. Ook in Duitsland is een aantal wegloophuizen actief. Zie ook: Jaarverslagen